อะไร คือ แร่แรร์เอิร์ท ทำไมถึงอยากได้กันนัก?
ประเทศไทยพบแร่แรร์เอิร์ธที่ไหนบ้าง
จากกระแสข่าวเมื่อวันอาทิตย์ที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568ที่ผ่านมาเกี่ยวกับการร่วมลงนามระหว่างผู้นำสหรัฐอเมริกาและผู้นำของไทย ในการบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐบาลสหรัฐอเมริกาและรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทย ว่าด้วยความร่วมมือในการเพิ่มความหลากหลายของห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุสำคัญระดับโลกและส่งเสริมการลงทุน” นั้น ทำให้ศัพท์คำว่า แร่แรร์เอิร์ท กลายเป็นจุดสนใจและกล่าวถึงอย่างมาก
หลายคนอาจสงสัยว่า แล้วอะไร คือ แร่แรร์เอิร์ธ ทำไมถึงอยากได้กันนัก? และประเทศไทยพบแร่แรร์เอิร์ธที่ไหนบ้าง
จากการกำหนดโดยสหภาพนานาชาติเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ หรือ IUPAC ซึ่งเป็นสหพันธ์นานาชาติของ องค์กรพันธมิตรระดับชาติ ที่ทำงานเพื่อความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์เคมี แร่แรร์เอิร์ท (Rare Earth Elements – REE) หรือ ธาตุหายาก เป็นกลุ่มของโลหะ 17 ธาตุที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมสมัยใหม่ โดยเป็นธาตุทุกธาตุในหมู่แลนทาไนด์ (Lanthanide) ทั้ง 15 ธาตุ รวมถึงสแกนเดียม (Sc) และอิตเทรียม(Y) ซึ่งจัดเป็นโลหะเบาที่หายาก
โดยแร่แรร์เอิร์ทมีคุณสมบัติพิเศษหลายอย่าง เช่น ทนความร้อนสูง และนำไฟฟ้าได้ดีเยี่ยม จึงเป็นวัตถุดิบสำคัญในการผลิตเทคโนโลยีขั้นสูงแทบทุกประเภทในปัจจุบันและอนาคต
ในภาคเทคโนโลยีและอิเล็กทรอนิกส์ : แม่เหล็กกำลังสูง ซึ่งใช้ในมอเตอร์รถยนต์ไฟฟ้า, กังหันลม, ลำโพง, ฮาร์ดดิสก์, จอภาพ ในส่วนของสารเรืองแสงใน LED/OLED/LCD), เลนส์ ของกล้องถ่ายรูป, กล้องโทรทรรศน์), ใยแก้วนำแสง
ในภาคพลังงานสะอาด : แบตเตอรี่ (นิกเกิล-เมทัลไฮไดรด์ในรถยนต์ไฮบริด), กังหันลม (แม่เหล็กในเครื่องกำเนิดไฟฟ้า), แผงโซลาร์เซลล์ |
ในภาคอุตสาหกรรมและการทหาร : ตัวเร่งปฏิกิริยา (ในโรงกลั่นน้ำมันและอุตสาหกรรมยานยนต์), ยุทโธปกรณ์ (ระบบนำทางด้วยเลเซอร์, เรดาร์, ระบบความแม่นยำของดาวเทียม, เครื่องบินรบ), เซรามิกและแก้วพิเศษ
และนี่เองที่ทำให้แร่แรร์เอิร์ท กลายเป็น “ทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์” ที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกและเป็นประเด็นความขัดแย้งทางการค้าและการเมืองระหว่างประเทศในปัจจุบัน
แต่ในความเป็นจริงบรรดาแร่ธาตุต่างๆ ที่ได้ชื่อว่า แร่แรร์เอิร์ท ไม่ได้หายากในเปลือกโลก กลับมีปริมาณมากกว่าทองคำหรือเงินด้วยซ้ำ แต่ที่ได้ชื่อว่าหายากนั้นมาจากหลายสาเหตุ คือ
การสกัดทำได้ยาก : แร่แรร์เอิร์ทจะกระจัดกระจายและไม่รวมกันเป็นแหล่งแร่บริสุทธิ์ที่มีความเข้มข้นสูงเหมือนแร่อื่น ๆ ทำให้กระบวนการทำเหมือง ถลุง และแยกให้ได้โลหะบริสุทธิ์นั้น ซับซ้อน ใช้เทคโนโลยีสูง และมีต้นทุนสูง
ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม: กระบวนการสกัดก่อให้เกิดมลพิษสูงต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้หลายประเทศเลือกที่จะไม่ทำเหมือง
สำหรับประเทศไทยนั้นมีการค้นพบและมีปริมาณแร่แรร์เอิร์ทที่สำคัญ โดยเฉพาะในรูปแบบของแหล่งแร่ทุติยภูมิ หรือSecondary Depositsซึ่งพบกระจายตัวอยู่ทางด้านตะวันตกของประเทศ ตั้งแต่ภาคเหนือลงไปจนถึงภาคใต้ โดยเฉพาะในพื้นที่ซึ่งแหล่งแร่ดีบุกและทังสเตน เนื่องจากแร่แรร์เอิร์ทเกิดร่วมกับแร่เหล่านี้ แร่สำคัญที่พบได้แก่ โมนาไซต์ (Monazite) และ เซโนไทม์ (Xenotime)
ส่วนจังหวัดที่มีการค้นพบ ได้แก่
ภาคเหนือ : จังหวัดเชียงราย, จังหวัดแม่ฮ่องสอน, จังหวีดเชียงใหม่
ภาคกลางและตะวันตก : จังหวัดอุทัยธานี , จังหวัดกาญจนบุรี
ภาคใต้ : จังหวัดประจวบคีรีขันธ์, จังหวัดชุมพร, จังหวัดระนอง, จังหวัดพังงา, จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ทั้งนี้มีข้อมูลล่าสุด เมื่อปี พ.ศ. 2024) ระบุว่า ประเทศไทยมีกำลังการผลิตแร่แรร์เอิร์ทประมาณ 13,000 ตัน REO (Rare Earth Oxides) ทำให้ไทยติดอันดับที่ 6ผู้ผลิตรายใหญ่ของโลก ตามข้อมูลของสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐอเมริกาหรือUSGS
ทั้งนี้จีนครองตำแหน่งผู้นำโลกทั้งในด้านปริมาณสำรองและการผลิตธาตุแรร์เอิร์ท โดยในปี พ.ศ. 2562 จีนจัดส่งผงแรร์เอิร์ททั้ง 17 ธาตุ ประมาณ 90% ของความต้องการทั่วโลก ซึ่งรัฐบาลจีนได้กำหนดข้อจำกัดในการจัดหาและการจำหน่ายธาตุแรร์เอิร์ทตั้งแต่ประมาณปี พ.ศ. 2553 ด้วยหลายเหตุผล
และในปี พ.ศ. 2568 หลังจากประธานาธิบดีสหรัฐอเมริการนายโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ประกาศยกระดับสงครามการค้ากับประเทศจีน ทางจีนเองได้ตอบโต้โดยออกข้อจำกัดเพิ่มเติม ส่งผลให้ประเทศอื่น ๆ ที่มีสำรองแรร์เอิร์ทเริ่มเพิ่มการสำรวจและการผลิตของตนเอง
ซึ่งในปี พ.ศ. 2568 ประเทศสหรัฐอเมริกาเป็นผู้ผลิตธาตุแรร์เอิร์ทมากเป็นอันดับสอง และประเทศเมียนมาร์ตามมาเป็นอันดับสาม ใขขณะที่ประเทศบราซิลและประเทศอินเดียมีปริมาณสำรองมากเป็นอันดับสองและสามของโลก
แร่แรร์เอิร์ทจึงเป็นมากกว่าแค่แร่ธาตุ แต่เป็นหัวใจสำคัญของเทคโนโลยีแห่งอนาคต รวมถึงเป็นปัจจัยกำหนดอำนาจบนเวทีโลก
ที่มา : จากอินเตอร์เน็ต
ภาพ : https://pixabay.com
