Connect with us

Subscribe

Life

หนังสือกับคน

เรื่อง : วิทยากร โสวัตร

เช้าวันนั้น ยังไม่ทันถึงเวลาเปิดงานสัปดาห์วันวิทยาศาสตร์ด้วยซ้ำ แต่เด็กๆ จากโรงเรียนต่างๆ มาเต็มโถงใต้ตึกอาคารวิจัยคณะวิทยาศาสตร์ม.อุบลฯ กันแล้ว และทันทีที่พวกเขาได้ยินว่าหนังสือที่กองเรียงทับกันสูงถึงเข่าเต็มเสื่อกกขนาดสองคูณสี่เมตรและบนโต๊ะยาวสองเมตรสองตัวราคาเล่มละ 1 บาท  การจลาจลก็เกิดขึ้นทันที

คุณต้องเห็นแววตาของพวกเขาตอนได้ยินว่าหนังสือเล่มละ 1 บาท หรือตอนที่พวกเขานั่งลงเลือกหนังสือใส่ถุงหรือเอามาหอบไว้ แววตาตอนที่พวกเขาควักเงินออกมาตามจำนวนเล่มหนังสือแล้วหย่อนลงกล่อง

ราวกับว่าพวกเขากำลังต่อสู้เพื่อสิทธิเพื่อฉกฉวยและยึดกุมชะตาชีวิตของตัวเอง

ไม่ถึงเที่ยงหนังสือเกือบหมื่นเล่มหายไปหมด ผมได้พักกินกาแฟแก้วแรกของวันแล้ว – คล้ายตกอยู่ในห้วงอารมณ์ตอนอ่านนิยายเรื่องที่ดีมากๆ จบลง เราไม่อาจลุกจากที่ที่เรานั่งอยู่ เราอยากอยู่ในบรรยากาศทุกอย่างที่แวดล้อมระหว่างการเดินทางมาถึงประโยคสุดท้ายของเรื่อง  นิยายที่ดีบางเรื่องมักพาความรู้สึกนึกคิดของเราเดินทางต่อ

ครับ, ผมกำลังคิดถึงแววตาของเด็กหญิงคนหนึ่ง

มันเป็นวันในฤดูร้อน หญิงกรรมกรจูงเธอเข้ามาในร้านหนังสือของผม นางกับพ่อของเด็กหญิงคนนี้มาตัดงานรับเหมาก่ออิฐผนังบ้านหลังใหญ่ที่กำลังสร้างใกล้ๆ ร้านผม นางอยู่กับลูกสักพักพาลูกเปิดเล่มนั้นเล่มนี้ จนลูกสาวเลือกเล่มที่ต้องการได้ นางก็ฝากขอให้ลูกอ่านหนังสืออยู่ร้านผมส่วนตัวเองก็ไปทำงาน

ตลอดวันเด็กหญิงคนนั้นอ่านหนังสือได้ครึ่งเล่ม จริงๆ เธอน่าจะอ่านได้มากว่านั้น ถ้าไม่มัวไปเปิดเล่มอื่นๆ แล้วเอามาวางไว้ใกล้ตัว เมื่อแม่มารับ แม่ซื้อให้เธอได้เล่มเดียว เธอเลือกเล่มที่ยังไม่ได้อ่าน วางเล่มที่อ่านได้ครึ่งหนึ่งไว้ แม่เธอสัญญาว่าเสาร์หน้าหลังสอบเสร็จจะพาเธอมาอยู่แคมป์ด้วยและให้มาอ่านให้จบ ให้เอาเล่มที่อยากได้ที่สุดไปก่อน

ถ้าคุณเคยมีความรักจะรู้ – หนังสือบางเล่มก็เหมือนใครสักคน เมื่อแรกพบก็รู้สึกเต็มเปี่ยมถึงบางที่บางอย่างที่เบิกบานวาบหวิวอยู่ภายใน ยิ่งแววตาของอีกคนที่มองตอบมายิ่งเป็นมวลรวมของพลังอันรุนแรงแห่งความรู้สึกพิเศษ แต่ – เราจะเดินเข้าไปบอกหรือเลือกที่จะเก็บพายุความรู้สึกนั้นไว้ลำพัง

ความโหดร้ายและเป็นเสน่ห์ที่สุดของชีวิตก็คือ มันไม่เคยเผยความจริงชัดเจนให้เรารู้เลย แม้แต่วินาทีข้างหน้า

ใครจะรู้ บางทีเราอาจไม่ได้พบกันอีก

ในชีวิตที่ยากจน ผมเคยพลาดหนังสือหลายเล่มทำนองนี้ บวกกับที่ประเทศนี้นานจนไม่ต้องคาดหวังว่าหนังสือจะได้พิมพ์ใหม่ปีไหน นานแสนนานกว่าจะหามันได้ และบางเล่มก็ไม่อาจได้ครอบครองเลย

“น้าให้เอาไปอ่านก่อน อ่านจบแล้วถ้าชอบและอยากซื้อค่อยเอาเงินมาจ่าย แต่ถ้าไม่ชอบหรือชอบแต่ไม่อยากซื้อก็ได้” พูดแล้วผมก็หันไปสบตาแม่ของเธอจริงจัง พยักหน้าให้นางมั่นใจ

ผมอยากให้คุณได้เห็นแววตาของเด็กหญิงในฤดูร้อนคนนั้น  ตอนที่เธอยื่นมือมารับหนังสือเล่มนั้นจากผม

หลายปีก่อนร้านหนังสือฟิลาเดลเฟียได้ต้อนรับนักเรียนโครงการสนับสนุนการจัดตั้งห้องเรียนวิทยาศาสตร์ในโรงเรียน โดยการกำกับดูแลของมหาวิทยาลัย (วมว.) ศูนย์ม.อุบลราชธานี รุ่นแรก โดยการนำของผู้ช่วยศาสตราจารย์วรรณวไล อธิวาสน์พงศ์ ครูเก่าแก่ของผมสมัยเรียนมหาวิทยาลัยที่ผมเรียกติดปากว่า ‘ท่านอาจารย์’ ท่านและคณะทำงานจัดสรรงบในส่วนกิจกรรมให้นักเรียนในโครงการคนละ 1,000 บาท/คน/ปี ให้มาซื้อหนังสือแนววรรณกรรมและวิชาการอันหลากหลายอ่าน ด้วยหวังว่านักเรียนเหล่านี้ที่จะถูกเทรนด์ให้มีความรู้ทางวิทยาศาสตร์อย่างดีจะได้เพิ่มมิติหลายๆ ด้านของชีวิตผ่านหนังสืออันหลากหลาย และจะสามารถใช้ทักษะจากการอ่านวรรณกรรมไปทำให้การสื่อสารความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้ออกมาง่าย งาม มีเสน่ห์และน่าสนใจ

ผมจะยกตัวอย่างแค่รุ่นแรกซึ่งตอนนี้ได้เข้าเรียนมหาวิทยาลัยกันทุกคนแล้ว จากเงิน 1,000 บาทที่ทางโครงการให้มาซื้อหนังสือร้านผมปีละ 2 ครั้ง (เทอมละครั้ง) อ่านแล้วก็ให้รีวิวหนังสือและสิ่งที่ได้จากการอ่านทั้งในชั้นเรียนและที่ร้านฟิลาเดลเฟีย และเขียนลงในเพจหนอนหนังสือของพวกเขา ถ้าใครอยากได้หนังสือมากกว่าจำนวนเงินที่ได้รับมาก็ต้องจ่ายเอง

เด็กนักเรียนเหล่านี้จะว่าไปแล้วก็เป็นเด็กที่ตลอดชีวิตที่ผ่านมาคร่ำเคร่งอยู่แต่กับการเรียนทั้งในห้องเรียนและสถาบันกวดวิชา โลกของหนังสืออันหลากหลายจึงดูห่างไกลจากพวกเขามาก จึงไม่แปลกที่ครั้งแรกที่เราพบกัน หลายคนออกอาการไปไม่เป็นเมื่อเห็นหนังสือในร้านฟิลาเดลเฟีย เด็กหลายคนถามหาแต่งานฮาวทูการพัฒนาสมอง ทำอย่างไรให้เรียนเก่ง 

แต่หลังจากผ่านไป 1 ปี (สองครั้งที่เราเจอกัน) เราเห็นพัฒนาการบางอย่างที่น่าสนใจของเด็กนักเรียนเหล่านี้ พูดได้ว่าพวกเขา “จุดติด” แล้ว หลังจากนั้น ท่านอาจารย์ของผมก็ค่อยๆ ผ่อนแรงลงได้ และปล่อยให้เป็นหน้าที่หลักของอาจารย์ที่ดูแล (ดร.ประนอม แซ่จึง) และเด็กรุ่นหนึ่งที่ ‘จุดติด’ แล้วนี้ก็กลายเป็นรุ่นพี่เป็นตัวอย่างและเป็นแรงบันดาลให้น้องๆ ต่อไป  

พูดให้ง่ายก็คือเมื่อระบบที่ดีถูกจัดตั้งไว้อย่างดีแล้ว ระบบก็ทำงานของมันไปอย่างมีประสิทธิภาพ

ผมมีข้อชี้วัด 2 อย่างที่น่าสนใจ อย่างแรกเด็กนักเรียนโครงการ วมว. รุ่นแรกนี้ เลือกเรียนต่อมหาวิทยาลัยหลากหลายสาขามาก คนที่มุ่งไปสู่แพทย์แทบจะเป็นส่วนน้อย ทั้งที่ตอนเข้ามาครั้งแรกแทบทุกคนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าต้องเข้าแพทย์ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเพราะหนังสือมากมายที่พวกเขาอ่านอย่างน้อยปีละ 10 เล่ม (ภาษาไทย 5 เล่ม  ภาษาอังกฤษ 5 เล่ม) สองเด็กหลายคน (จากที่ไม่รู้จะอ่านอะไรในตอนแรก) พอจะจบม.6 เขาออกเงินส่วนตัวซื้อหนังสือของ ศ.ดร.ธงชัย วินิจจะกูล, ศรีบูรพา, จิตร ภูมิศักดิ์ งานวรรณกรรมคลาสสิกของสำนักพิมพ์สมมติไปอ่านแทบทุกเล่ม

มันน่าทึ่งมากนะครับที่โครงการ วมว. ศูนย์ ม.อุบลราชธานีให้เงินเด็กวันละ 2.73 บาท/คน  ใช้เวลา 3 ปี ทำให้พวกเขากลายเป็นคนอ่านหนังสือ และอ่านหนังสือดี และที่สำคัญคือเป็นคนซื้อหนังสืออ่าน

ด้วยเหตุนี้ พอพวกเขาจัดกิจกรรมเพื่อชุมชนโดยไปทำกับน้องๆ นักเรียนในโรงเรียนแถวๆ นี้  ก็เอาหนังสือที่ซื้อไปและขอบริจาคไปมอบให้ด้วย

ในงานสัปดาห์วันวิทยาศาสตร์นี้ก็เช่นกัน ผมติดต่อไปทางมูลนิธิกระจกเงา เพื่อขอหนังสือเล่มละบาทมาขายให้เด็กๆ จากโรงเรียนต่างๆ ที่จะมาร่วมกิจกรรม ผมไม่มีนักศึกษามาช่วยงาน ก็ได้อาจารย์และน้องๆ นักเรียนโครงการวมว. มาช่วยจัดหนังสือและช่วยขาย

ภาพที่น่ารักมากและประทับใจผมมากที่สุดคือน้องๆ นักเรียนโครงการ วมว. ไม่ยอมที่จะเลือกซื้อหนังสือก่อนทั้งที่ผมอนุญาตด้วยถือเป็นการตอบแทนแรงอาสาสมัครของพวกเขา  เหตุผลของพวกเขาคือพวกเขามีกำลังและโอกาสที่จะเข้าถึงหนังสือได้อยู่แล้วทั้งจากโครงการและจากฐานะทางบ้าน เมื่อมีหนังสือราคา 1 บาทก็อยากให้เพื่อนๆ น้องๆ จากโรงเรียนอื่นๆ ได้เลือกก่อน เหลือค่อยว่ากัน

วันที่สอง หนังสืออีก 10 กว่าลังถูกเปิดออก ได้สมทบมาจากอาจารย์ในคณะวิทยาศาสตร์ด้วยอีกหลายลัง แต่วันนี้กาแฟแก้วแรกของผมมาก่อนเมื่อวานหลายชั่วโมง

คุณต้องเห็นแววตาและอาการของเด็กๆ เหล่านั้น

แววตาตอนที่พอพวกเขาได้ยินว่าหนังสือเล่มละ 1 บาท หรือตอนที่พวกเขานั่งลงเลือกหนังสือใส่ถุงหรือเอามาหอบไว้  แววตาตอนที่พวกเขาควักเงินออกมาตามจำนวนเล่มหนังสือแล้วหย่อนลงกล่อง เด็กหลายต่อหลายคนให้เกินจำนวนหนังสือ.

แววตาที่เข้าถึงสิทธิแล้วต่อสู้ยึดกุมชะตาชีวิตของตัวเองไว้ในมือของตน.

Avatar
Written By

ความขัดแย้ง

Life

หนังสือที่สาบสูญ

Entertainment

ชีวิตโดยตัวของมันเองคือการเดินทาง: หิมาลัยของพจนา จันทรสันติ

Life

หนังสือเล่มละบาท

Life

Advertisement
Connect
Newsletter Signup