x

ผู้รับชมรายการโทรทัศน์ซึ่งติดตามเนื้อหาจากช่อง 7 HD คงพอคุ้นเคยกับจุดยืนในการนำเสนองานสู่สายตาผู้ชมที่กล้าเล่นแบบได้ใจ และจุดยืนครั้งนี้ก็ถูกพิสูจน์อีกครั้งกับลีลาของล่ามภาษามือในช่วงโชว์ของ BNK 48 ศิลปินวงไอดอลที่มาแสดงในรายการ “สนามข่าว” ลีลาของล่ามในเทปนี้ไม่เพียงได้ใจเหล่าโอตะ แต่น่าจะทำให้คนในวงการดนตรีหันกลับมาให้ความสำคัญกับล่ามภาษามือผู้สื่อสารถึงคนหูหนวกที่รักดนตรีในยุคที่โลกดนตรีหลายประเทศเริ่มมีล่ามภาษามือในโชว์ต่างๆ มากขึ้น
 
หลัง BNK48 ปล่อย MV และเพลงซิงเกิลใหม่ สมาชิกวงไอดอลแถวหน้าของอุตสาหกรรมดนตรีในไทยเริ่มเดินสายประชาสัมพันธ์ผลงานเพลง “Kimi wa Melody เธอคือ…เมโลดี้” ตามสื่อต่างๆ รวมถึงรายการโทรทัศน์หลากหลายช่อง แต่จนถึงวันนี้ (19 ก.ย.) การแสดงในรายการที่ถูกพูดถึงมากที่สุดอันดับต้นๆ คือรายการสนามข่าวบันเทิง ออกอากาศทางช่อง 7 ในวันที่ 18 กันยายนที่ผ่านมา 
 

 
สาเหตุที่ถูกพูดถึงอาจไม่ได้เกี่ยวกับลีลาการร้องและเต้นของ 6 สมาชิกในวง (เนย, มิวสิค, เจนนิษฐ์, ไข่มุก, จ๋า และ ฝ้าย) ที่มาร่วมรายการโดยตรง แต่กลับไปอยู่ที่ลีลาของล่ามภาษามือประจำช่วงสนามข่าวบันเทิงซึ่งนอกจากจะแปลภาษามือตามหน้าที่ปกติแล้ว ลีลาที่มาควบคู่กับการสื่อสารด้วยภาษามือยังดึงดูดสายตาของผู้ชม
 
เป็นที่รู้กันว่าแนวทางการนำเสนอเนื้อหาของช่อง 7 มี “เอกลักษณ์” โดยเฉพาะคอนเทนต์เกี่ยวกับข่าวสารและความบันเทิง ผู้ชมที่ติดตามช่วงสะเก็ดข่าว หรือการพยากรณ์อากาศน่าจะพอคุ้นเคยกับสไตล์การนำเสนอที่ชวนอมยิ้มไปด้วย แต่อีกหนึ่งเอกลักษณ์ในการนำเสนอเนื้อหาของช่อง 7 ยังมีล่ามภาษามือที่สื่อสารสำหรับกลุ่มผู้ชมที่เป็นคนหูหนวกด้วย
 
สำหรับล่ามที่ทำหน้าที่ในเทปโชว์ซิงเกิลใหม่ของ BNK48 คือคุณเพลงรบ ฐิติกุลดิลก ผู้ประกาศข่าวประจำช่อง 7 ซึ่งยอมรับว่าติดตามผลงานเพลงป๊อปดังแห่งยุคอย่าง “คุกกี้เสี่ยงทาย” มาก่อน และแทบทุกคนมักรับรู้ว่าเป็นเพลงที่วงมักนำมาเล่นในรายการ แต่สำหรับคราวนี้ มารู้ภายหลังว่าเพลงที่จะทำหน้าที่แปลภาษามือเป็นซิงเกิลใหม่ที่วงกำลังอยู่ในช่วงโปรโมท ซึ่งสำหรับล่ามแล้วยังไม่เคยฟังและต้องแปลสดในหน้าจอเลย
 
“ผมฟังเพลงดังที่เราได้ยินติดหูกัน แต่ไม่ได้ติดตามแบบทุกเพลง...เพลงนี้ยากกว่าตรงที่เป็นเพลงเร็ว และเหมือนมีภาษาญี่ปุ่นด้วย วันที่แปล น้องเขาร้องสด เสียงที่มาถึงสตูดิโอที่ผมอยู่ไม่ชัดบ้าง ต้องตั้งใจฟังเป็นพิเศษจากที่ปกติฟังไปแปลไปแบบพริ้วๆ แต่อันนี้ต้องตั้งใจฟัง เพราะน้องร้องสด” เพลงรบ กล่าว
 
คุณเพลงรบ จบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยมหิดล หลักสูตรศิลปศาสตร์ เอกหูหนวกศึกษาโดยตรง และส่งเรื่องตามขั้นตอนได้ใบประกอบวิชาชีพ และเข้ารับอบรมผู้ประกาศภาษามือจากกสทช. 
 
ล่ามหนุ่มเล่ากระบวนการทำงานของล่ามแปลภาษามือเมื่อสื่อสารแปลเพลงให้ผู้ชมฟังว่า เริ่มต้นจากทำภาษามือเล่าว่าเป็นเพลงจังหวะอะไร จากนั้นจึงแปลความหมายตามเนื้อร้อง และอาจมีโยกตัวตามจังหวะเพลงตามไปด้วย 
 
“เวลาเราแปล ในบางท่อนเราฟังเพลงก่อน 2-5 วินาทีแล้วจึงแปลภาษามือ โดยทั่วไปแล้วไวยากรณ์ภาษาพูดคือประธาน กิริยา กรรม แต่ถ้าเป็นภาษามือคือเป็นกรรม ประธาน แล้วเป็นกิริยา เราต้องแปลไวยากรณ์มาเป็นภาษามือก็อาจจะดีเลย์กว่าภาพนิดหน่อย ถ้าเป็นเพลงเร็วจะดีเลย์ไม่มาก แต่ถ้าเป็นเพลงช้า จะดีเลย์มากขึ้น เพราะด้วยจังหวะการร้องที่ยืดมากขึ้น การลงคำ จังหวะเสียงจะช้าไปกว่าปกติอีก”
 
ถ้าพูดถึงการแปลเพลงสื่อสารเป็นภาษามือ ประเทศไทยมีมานานแล้วตามระเบียบออกอากาศของสถานีโทรทัศน์ช่องต่างๆ แต่สำหรับการแปลเพลง และแปลเนื้อหาเพลงเป็นภาษามือโดยที่ล่ามใส่อารมณ์เพลงประกอบกับการสื่อสารเข้าไปด้วยยังคงเป็นหัวข้อที่วงการสื่อสารมวลชนยังแลกเปลี่ยนความเห็นกันอยู่ว่าแนวทางควรเป็นอย่างไร 
 
คุณเพลงรบ เล่าเบื้องหลังการทำงานแปลภาษามือในเพลงป๊อปของวงไอดอลซึ่งเป็นเพลงที่ออกมา “สดใส” ว่า แนวทางของช่อง 7 ชัดเจนมาจากผู้บริหารว่าต้องการสื่อสารให้ตรงกับเนื้อหาเหมือนที่ผู้ประกาศสื่อสารให้ผู้ชม ข่าวสนุกต้องแปล(ภาษามือ)ให้สนุก ถ้าเพลงสนุกต้องมีลีลา(เต้น) 
 
“แต่บางครั้งเราจะโดนผู้ใหญ่ในวงการทักนิดหน่อยว่าใส่ลีลา แต่ช่องจิตแข็ง ช่องบอกว่าให้ทำไปเพราะช่องต้องการให้สื่อสารเต็มที่เหมือนต่างประเทศ คุณทำได้ เริ่มจากฝนฟ้าอากาศ สะเก็ดข่าว เขาตั้งคำถามว่าเป็นรายการกึ่งวาไรตี้ จะแปลอย่างไรให้คนดูสนุกตามเรา จริงๆ เราก็เรียนมา อย่างผมเรียนคลาสแอคติ้งเพิ่มที่ธรรมศาสตร์ด้วย...”
 
แนวทางการสื่อสารสำหรับล่ามภาษามือมีความคิดเห็นที่แตกต่างกันในวงการใกล้เคียงกับการแปลภาษามือในรายการโทรทัศน์ที่ได้เสียงตอบรับอย่างหลากหลายเช่นเดียวกัน คำวิจารณ์มีทั้งชมเชยและชื่นชอบ แต่อีกด้านก็มีเสียงวิจารณ์เรื่องภาพลักษณ์การทำหน้าที่ซึ่งอาจทำให้ดูไม่เป็นทางการ อย่างไรก็ตาม คุณเพลงรบ เล่าว่า สถานีโทรทัศน์ช่อง 7 ให้แนวทางที่ชัดเจนว่าให้ทำตามแนวทางเดิมต่อไป 
 
มนุษย์ทุกคนชอบบริโภคข่าวบ้าง บันเทิงบ้าง ละครบ้าง แตกต่างกันไป คนพิการหูหนวกก็เช่นกันเค้าก็ต้องการสิ่งเหล่านี้ การสื่อสารหรือสื่อที่ผลิตออกมาจะเกิดประโยชน์สูงสุดก็ต่อเมื่อเราเล็งเห็นมิติแห่งความเท่าเทียมเป็นสำคัญครับ"  
 
การแสดงดนตรีกระแสหลักมีล่ามภาษามือในคอนเสิร์ตไม่มากนัก การแสดงกลุ่มเพลงลูกทุ่งหรือการแสดงที่จัดโดยหน่วยงานเอกชนขนาดใหญ่หรือหน่วยราชการเฉพาะถึงจะมีล่ามภาษามือเข้าไปด้วย แต่หลายปีที่ผ่านมา คนดนตรีในหลายประเทศเริ่มเห็นความสำคัญสำหรับแฟนเพลงกลุ่มอื่นนอกเหนือจากคนทั่วไป และเริ่มนำล่ามภาษามือเข้ามาร่วมสื่อสารในงานคอนเสิร์ต ไม่ว่าจะเป็นคอนเสิร์ตเพลงร็อค หรือแร็ปจากศิลปินแถวหน้าของโลกก็มีล่ามภาษามือมาสื่อสาร
 
ไม่เพียงช่วยสื่อสารให้กลุ่มผู้มีปัญหาด้านการได้ยินสามารถเสพเนื้อหาในดนตรีได้ แต่ลีลาของล่ามที่มาร่วมคอนเสิร์ตซึ่งพวกเขาไม่ได้ยืนนิ่งเหมือนกับล่ามในงานทางการทั่วไป พวกเขาขยับโยกร่างกายไปตามเสียงเพลงสื่อสารอารมณ์ควบคู่ไปกับสื่อสารเนื้อหาเพลงผ่านภาษามือ การเคลื่อนไหวลักษณะนี้เป็นประโยชน์ทั้งในแง่การสื่อสารและสร้างสีสันให้กับแวดวงโดยรวม 
 
ล่ามภาษามือที่มีชื่อเสียงในวงการดนตรีและโด่งดังจากคลิปไวรัลในต่างประเทศมีชื่อฮอลลีย์ มานิอัตตี้ ล่ามภาษามือสาวที่ร่วมงานในโชว์ศิลปินแถวหน้าของโลกอย่างศิลปินป๊อปวง U2 ไปจนถึงสายฮิปฮอปอย่างแร็ปเปอร์ Eminem และแร็ปเปอร์ชื่อดังอีกหลายราย อาจกล่าวได้ว่า ถ้าพูดถึงล่ามภาษามือในโชว์คอนเสิร์ต วงการดนตรีต้องนึกถึงชื่อของเธอเป็นอันดับแรกๆ 
 

 
มานิอัตตี้ ให้สัมภาษณ์สื่อต่างประเทศเกี่ยวกับบทบาทหน้าที่ของในการแสดงดนตรีด้วยทิศทางคล้ายกับแนวทางของช่อง 7 ซึ่งเธอต้องสื่อสารความเคลื่อนไหวทุกขณะให้ผู้รับสารเข้าถึงได้ ไม่เพียงแค่เนื้อหาเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงลักษณะดนตรี, บรรยากาศ, สภาพของผู้ชม และเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นในโชว์เสมือนเป็นผู้ดำเนินรายการ
 
ผลการสำรวจจากหน่วยงานของรัฐบาลในสหราชอาณาจักรที่ดูแลด้านวัฒนธรรม สื่อ และกีฬา ที่เก็บข้อมูลตั้งแต่ 2005-2016 พบว่า คนหูหนวก และกลุ่มผู้พิการเข้าชมคอนเสิร์ตเป็นสัดส่วนร้อยละ 15 จากกลุ่มตัวอย่างทั้งหมดที่เป็นผู้เข้าชมคอนเสิร์ตในสหราชอาณาจักร
 
หรือกรณีของดนตรีร็อค-เมทัลมีล่ามภาษามือหญิงอย่างลินด์เซย์ ครอส ครูโรงเรียนมัธยมซึ่งเป็นล่ามภาษามือให้โชว์ของวงเมทัลอย่าง Lamb of God และอีกหลายวงในเทศกาลดนตรีแนวเมทัล คลิปที่บันทึกภาพการทำหน้าที่ของเธอกลายเป็นคลิปไวรัลเมื่อช่วงกลางปี 2018 เช่นกัน
 

 
การปรากฏตัวของมานิอัตตี้ และลินด์เซย์ กระตุ้นความต้องการล่ามภาษามือในแวดวงดนตรีมากขึ้น และมาพร้อมกับความรับรู้ของคนดนตรีที่มีต่อกลุ่มคนหูหนวกที่ยังสนใจผลงานดนตรีอยู่ ความดีความชอบของเรื่องราวทั้งหมดนี้มาจากเครื่องมือการสื่อสารอย่าง “สื่อสังคมออนไลน์” ที่เผยแพร่คลิปการทำหน้าที่ของเธอในโชว์ต่างๆ จนกลายเป็นคลิปไวรัลไม่ต่างจากคลิปในรายการสนามข่าวบันเทิงของช่อง 7 
 
ข้อดีของปรากฏการณ์ล่ามภาษามือในไทยอาจไม่ได้หยุดอยู่แค่ในหมู่คนดนตรีหรือโอตะที่ติดตามกลุ่ม BNK48 แต่ถ้าต่อยอดจากกระแสนี้ต่อไปอาจทำให้คนที่เกี่ยวข้องรับรู้ความสนใจและข้อดีของการมีล่ามภาษามือเพื่ออำนวยความสะดวกและสื่อสารกับแฟนเพลงที่เป็นคนหูหนวก หรือมีปัญหาด้านการได้ยิน แน่นอนว่า พวกเขาเหมือนมนุษย์ทั่วไปที่สนใจเสพสื่อต่างๆ แม้ว่าพวกเขามีปัญหาด้านการได้ยิน แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าพวกเขาไม่สามารถเข้าถึง “เสียงดนตรี”